Strategisch vermogen (h)erkennen

De provincie Utrecht wil de komende jaren het strategisch vermogen versterken. Maar wat is dat eigenlijk: strategisch vermogen? Daarvoor moeten we op zoek naar wat strategie is, wat strategen doen, hoe strategisch vermogen eruit ziet en wat er nodig is om dit in de praktijk vorm te geven. Jorgen Schram, Sebastian Wijnands, Martijn van der Steen en Mark van Twist van de Nederlandse School Openbaar Bestuur stelden dit essay samen.

In dit essay beschrijft NSOB onder meer hoe het denken over strategie in de publieke sector zich heeft ontwikkeld in de loop der jaren. Zij zet vijf perspectieven op strategie uiteen met bijbehorende kenmerken en bijpassende taal. Deze uiteenlopende perspectieven bieden een lens om naar de praktijk van het strategisch vermogen te kijken. De ontwikkeling ervan leidt echter wel tot spanningen en de vraag hoe hier goed mee om te gaan. Suggestie NSOB: probeer om die spanningen niet weg te poetsen maar productief te maken.

“De Groeisprong 2040 van Utrecht illustreert voor welke uitdagingen de provincie Utrecht komt te staan en waarom in dat licht het strategisch vermogen van de provincie in deze van belang is. Aandacht voor de lange termijn is essentieel om tijdig, passend en integraal beleidsdomeinen aan te passen aan de veranderende werkelijkheid. Dat klinkt logisch, maar de praktijk blijkt al snel weerbarstig. Opgaven zoals de Groeisprong zijn dermate groot dat er moet worden geanticipeerd, maar waarbij niet vanzelfsprekend is dat wat op lange termijn gevraagd wordt aansluit bij kwesties op de korte termijn.

Vraagstukken die zich vandaag aandienen zijn concreter en hebben al snel een meer urgent karakter, wat de noodzaak tot direct handelen vergroot. Politiek en media zijn daarvoor uiterst gevoelig en oefenen direct of indirect druk uit om dergelijke problemen nú aan te pakken. Maar de problemen van nu zijn niet altijd de problemen van de toekomst. En de problemen van de toekomst zijn niet altijd zichtbaar in het heden. De centrale vraag voor een organisatie als de provincie Utrecht is daarom:

‘Hoe stuur je gericht op toekomstige uitdagingen? En nog iets preciezer geformuleerd: hoe krijg je dat goed georganiseerd?’

De provincie Utrecht zoekt daarbij het antwoord in het binnen de organisatie opbouwen van strategisch vermogen, wat men definieert als ‘het vermogen van mensen en de organisatie om in een veranderende omgeving de goede dingen te (blijven) doen’. In het verlengde daarvan stelt de provincie dat het ontwikkelen van strategisch vermogen van de organisatie wel strategische wendbaarheid vergt:

‘Het als organisatie in staat zijn om op basis van signalen/ ontwikkelingen/trends uit de omgeving of samenleving, de koers van de organisatie snel en effectief aan te passen of anderszins te anticiperen. En ook de alertheid te hebben niet te berusten in een “stabiele” situatie, maar de zich voortzettende ver­anderingen in de samenleving in te schatten en te wegen, en afhankelijk daarvan strategisch te acteren op zowel beleid als uitvoering’.

Strategisch vermogen gaat er dus eigenlijk over om naast de dagelijkse praktijken te kijken naar de langere termijn en de vaak meer overkoepelende en ‘verder weggelegen’ maatschappelijke doelen, en om die soms tegenstrijdige perspectieven recht te doen. Dat gaat deels over het gericht toewerken naar (en soms ook het bepalen van) maatschappelijke doelen op de langere termijn, in een context waarin de korte termijn ook een dwingend karakter heeft. En het gaat deels over het gericht toewerken naar en uitgaan van brede en domeinoverstijgende maatschappelijke opbrengsten, die vragen om een multidisciplinair perspectief en het werken over kaders en grenzen heen; in een context die primair vanuit grenzen en kaders is ingericht.

Strategisch vermogen draagt er op die manier aan bij dat heden en toekomst goed verbonden zijn en blijven. Strategisch vermogen kan helpen om richting te geven, te overtuigen, te inspireren, weerbaar te maken en concrete opbrengsten – nu en in de toekomst – te realiseren.”

Download NSOB (2022) Strategisch vermogen (h)erkennen