Het tij tegen

Herman Tjeenk Willink | 2023

Meer dan een halve eeuw was Herman Tjeenk Willink direct betrokken bij ontwikkelingen in en rond de overheid: als publieke ambtsdrager, als maatschappelijk bestuurder, als kritische beschouwer. Hij werd niet moe erop te wijzen dat de overheid in haar beleid én functioneren moet voldoen aan de eisen van democratie en recht. Die bieden burgers zekerheid: de zekerheid dat ieder zijn zegje kan doen en wordt gehoord, de zekerheid dat ieder gelijk is voor de wet en rechtsbescherming geniet, de zekerheid dat de overheid zegt wat zij doet en doet wat zij moet doen.

Door de dominantie van het geld als ijkpunt voor beleid en het managementdenken zijn die zekerheden gestaag uitgehold. Dáártegen komen burgers – terecht, en niet voor het eerst – in opstand. Juist nu ingrijpende veranderingen nodig zijn, ontbreken vertrouwen en draagvlak. In Het tij tegen gaat de auteur na hoe het zover kon komen, en vooral wat eraan te doen valt, en door wie.

Minister van staat Herman Tjeenk Willink (1942) was onder meer voorzitter van de Eerste Kamer, vicepresident van de Raad van State en meermalen kabinetsinformateur. Hij publiceerde recentelijk de boeken Groter denken, kleiner doen (PrinsjesBoekenPrijs 2019) en Kan de overheid crises aan?. In 2022 ontving hij de PrinsjesPrijs vanwege zijn bijzondere betekenis voor het parlement en de democratie in Nederland.

‘Herman Tjeenk Willink vertelt ons tot op de dag van vandaag waar het probleem ligt, en wat het recept is om het tij te keren en te voorkomen dat we in een onguur maatschappelijk klimaat verzanden. Met al zijn publicaties heeft hij min of meer een handboek geschreven dat populair gezegd als stevige basis kan gelden voor Politiek Crisis Management.’

Woord vooraf

“Deze bundel verschijnt op een moment dat de overheid op veel fronten hapert en burgers hun ongenoegen daarover uiten. Terecht! De weg die we veertig jaar collectief hebben bewandeld, loopt dood. Het moet anders en dat kan ook. Dat perspectief heeft me steeds gemotiveerd.

Vaak zijn mijn analyses van het functioneren van de overheid als te somber bestempeld. En het is waar, het beeld dat ik schetste week af van het positieve zelfbeeld dat Nederland koesterde en koestert. Maar om precies te weten wat er aan de hand is, moet je soms een spade dieper steken. Oppervlakkige beelden en het zoeken naar ‘schuldigen’ leveren geen verbeteringen op.

De afgelopen jaren heb ik, met mijn analyses als aanleiding, met veel mensen en groepen gediscussieerd over de problemen in hun eigen praktijk en hun oplossingen: burgers die zich actief inzetten voor de samenleving, rechters, professionals op de werkvloer – in de zorg, in het onderwijs, bij de politie – en steeds vaker ook ambtenaren. Allen ‘ambtsdragers’, die zich medeverantwoordelijk weten voor de instandhouding van de democratische rechtsorde en bereid zijn positie te kiezen tegen de uitholling daarvan. Niet uit wanhoop, maar uit zelfrespect. Die contacten hebben mijn opvatting bevestigd: het tij kan gekeerd worden. Deze bundel wordt opgedragen aan allen die zich daarvoor inzetten, als blijk van steun en ter inspiratie.”

Luister podcast door De Correspondent.

Bibliografie

Tjeenk Willink, H. (2023) Het tij tegen. Amsterdam: Uitgeverij Prometheus

The Disappearing City

Frank Lloyd Wright | 1932

“The principles set forth in The Disappearing City Frank Lloyd Wright’s advocacy of creating cities built to human scale, of planning the open spaces, making possible both community places and truly private places, of decentralizing the structure of our civilization – found their most thoughtful expression in his Broadacre City, an idea that grew from the 1932 book into a highly influential theory of city planning – and a radical critique, not only of the unhealthy, unwieldy American city but of his European contemporaries’ coldly rational urban warehouses for humans” (Fowler, Frank Lloyd Wright: Graphic Artist).

On Earth

“The value of this earth, as man’s heritage, is pretty far gone from him now in the cities centralization has built. And centralization has over-built them all. Such urban happiness as the properly citified citizen knows consists in the warmth and pressure or the approbation of the crowd. Grown Argus-eyed and enamoured of “whirl” as a dervish, the surge and mechanical roar of the big city turns his head, fills his ears as the song of birds, the wind in the trees, animal cries and the voices and songs of his loved ones once filled his heart.

But as he stands, out of machines he can create nothing but machinery.

The properly citified citizen has become a broker dealing, chiefly, in human frailties or the ideas and inventions of others: a puller of levers, a presser of the buttons of a vicarious power, his by way of machine craft.

A parasite of the spirit is here, a whirling dervish in a whirling vortex. Perpetual to and from excites and robs the urban individual of the meditation, imaginative reflection and projection once his as he lived and walked under clean sky among the growing greenery to which he was born companion. The invigoration of the Book of Creation he has traded for the emasculation of a treatise on abstraction. Native pastimes with the native streams, woods and fields, this recreation he has traded for the taint of carbon-monoxide, a rented aggregate of rented cells up-ended on hard pavements, “Paramounts”, “Roxies” and nightclubs, speakeasies. And for this he lives in a cubicle among cubicles under a landlord who lives above him, the apotheosis of rent, in some form, in some penthouse.

The citizen, properly citified, is a slave to herd instinct and vicarious power as the medieval laborer, not so long before him, was a slave to his pot of “heavy wet.” A cultural weed of another kind.

The weed goes to seed. Children grow up, herded by thousands in schools built like factories, run like factories, systematically turning out herd-struck morons as machinery turns out shoes.

Men of genius, productive when unsuccessful, “succeed,” become vicarious, and except those whose metier is the crowd, these men, who should be human salvage, sink in the city to produce, but create no more. Impotent.

Life itself is become the restless “tenant” in the big city. The citizen himself has lost sight of the true aim of human existence and accepts substitute aims as his life, unnaturally gregarious, tends more and more toward the promiscuous blind adventure of a crafty animal, some form of graft, a febrile pursuit of sex as “relief” from factual routine in the mechanical uproar of mechanical conflicts. Meantime, he is struggling to maintain, artificially, teeth, hair, muscles and sap; sight growing dim by work in artificial light, hearing now chiefly by telephone; going against or across the tide of traffic at the risk of damage or death. His time is regularly wasted by others because he, as regularly, wastes theirs as all go in different directions on scaffolding, or concrete or underground to get into another cubicle under some other landlord. The citizen’s entire life is exaggerated but sterilized by machinery–and medicine: were motor oil and castor oil to dry up, the city would cease to function and promptly perish.

The city itself is become a form of anxious rent, the citizen’s own life rented, he and his family evicted if he is in “arrears” or “the system” goes to smash. Renting, rented and finally the man himself rent should his nervous pace slacken. Should this anxious lock-step of his fall out with the landlord, the moneylord, the machinelord, he is a total loss.

And over him, beside him and beneath him, even in his heart as he sleeps is the taximeter of rent, in some form, to goad this anxious consumer’s unceasing struggle for or against more or less merciful or merciless money increment. To stay in lockstep. To pay up. He hopes for not much more now. He is paying his own life into bondage or he is managing to get the lives of others there, in order to keep up the three sacrosanct increments to which he has subscribed as the present great and beneficent lottery of private capital. Humanity preying upon humanity seems to be the only “economic system” he knows anything about…”

Sketches for the Broadacre City project by Frank Lloyd Wright

The Broadacre City

We are concerned here in the consideration of the future city as a future for individuality in this organic sense: individuality being a fine integrity of the human race. Without such integrity there can be no real culture whatever what we call civilization may be. We are going to call this city for the individual the Broadacre City because it is based upon a minimum of an acre to the family.

And, we are concerned for fear systems, schemes, and “styles” have already become so expedient as civilization that they may try to go on in Usonia as imitation culture and so will indefinitely postpone all hope of any great life for a growing people in any such city the United States may yet have.

To date our capitalism as individualism, our eclecticism as personality has, by way of taste, got in the way of integrity as individuality in the popular understanding, and on account of that fundamental misunderstanding we, the prey of our culture-monger, stand in danger of losing out chance at this free life our charter of liberty originally held out to us.

I see that free life in the Broadacre City.

As for freedom, we have-prohibition because a few fools can’t carry their liquor; Russia has communism because a few fools couldn’t carry their power; we have a swollen privatism because a few fools can’t carry their “success” and money must go on making money.

If instead of an organic architecture we have a style formula in architecture in America, it will be because too many fools have neither imagination nor the integrity called individuality. And we have our present overgrown cities because the many capitalistic fools are contented to be dangerous fools.

A fool ordinarily lacks significance except as a cipher has it. The fool is neither positive nor negative. But by way of adventitious wealth and mechanical leverage he and his satellites – the neuters – are the overgrown city and the dam across the stream flowing toward freedom.

It is only the individual developing in his own right (consciously or unconsciously) who will go, first, to the Broadacre City because it is the proper sense of the dignity and worth of the individual, as an individual, that is building that city. But after those with this sense the others will come trailing along into the communal-individuality that alone we can call Democracy.

But before anything of significance or consequence can happen in the culture of such a civilization as ours, no matter how that civilization came to be, individuality as a significance and integrity must be a healthy growth or at least growing healthy. And it must be a recognized quality of greatness.

In an organic modern architecture, all will gladly contribute this quality, as they may, in the spirit that built the majestic cathedrals of the middle-ages. That medieval spirit was nearest the communal, democratic spirit of anything we know. The common-spirit of a people disciplined by means and methods and materials, in common, will have – and withno recognized formula – great unity.”

Read the book (pdf).

Bibliography

Wright, F. (1932) The Disappearing CityNew York: William Farquahar Payson, 1st Edition

Industrie en Omwonenden

De Onderzoeksraad voor Veiligheid | 2023

De Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft onderzoek gedaan naar de wijze waarop burgers in Nederland worden beschermd tegen de risico’s van soms jarenlange industriële uitstoot. Blootstelling aan industriële stoffen kan schade veroorzaken aan de gezondheid. Dit kan door eenmalige uitstoot of lozing zijn, maar ook door een opeenstapeling van stoffen in de loop van de tijd.

Onderdeel van het onderzoek is in hoeverre rekening wordt gehouden met gezondheidseffecten voor omwonenden bij het toestaan en controleren van langdurige industriële uitstoot.

Het rapport is te lezen op de website van de Onderzoekrsaad Industrie en Omwonenden (interactieve versie) of als pdf te downloaden.

De Onderzoeksraad heeft onderzoek gedaan naar de situatie rondom Tata Steel (IJmuiden), Chemours (Dordrecht) en Asfaltfabriek Nijmegen (APN). De Onderzoeksraad trekt daarmee lessen die toepasbaar zijn voor andere regio’s.

De hoofdvraag van het onderzoek:

Hoe worden omwonenden beschermd tegen nadelige gezondheidseffecten door langdurige en/of veelvuldige blootstelling aan industriële emissies, en zijn in de bescherming verbeteringen mogelijk?

Het onderzoek legt bloot dat voor de bescherming van de gezondheid van omwonenden tegen schadelijke industriële emissies verbetering noodzakelijk is. Het wantrouwen hierover van omwonenden tegen industrie en overheid is invoelbaar.

De Onderzoeksraad komt met een set van aanbevelingen.

industrie_en_omwonenden

 

Betrokken burgers

Onmisbaar voor een toekomstbestendige leefomgeving

Planbureau voor de Leefomgeving | 2023

In dit PBL-signalenrapport wordt aan de hand van acht signalen ingegaan op de vraag hoe overheden beter met burgerbetrokkenheid om kunnen gaan. De overheid denkt bij betrokkenheid vooral aan participatie terwijl aandacht voor eigen initiatief, voor weerstand, voor de ervaringen, wensen en mogelijkheden van burgers en voor hoe het beleid voor verschillende groepen uitwerkt misschien wel belangrijker is. Download rapport.

Nederland staat voor ingewikkelde veranderopgaven met ingrijpende gevolgen voor het dagelijkse leven van burgers. Alleen met de inbreng, ideeën en inzet van burgers en de steun voor en acceptatie van beleid door de samenleving kunnen we de grote veranderopgaven aangaan om Nederland toekomstbestendig te maken; of het nu om fossielvrije energie, klimaatadaptatie, de grote woningtekorten of een natuurvriendelijker landbouw gaat. Om overheden hiertoe een handelingsperspectief te bieden komt het rapport met de volgende signalen:

  • Burgerbetrokkenheid gaat over meer dan participatie.
  • Versterk de kwaliteit van participatie.
  • Neem weerstand serieus.
  • Maak diversiteit van burgers uitgangspunt van beleid.
  • Deel de feiten en zorg ervoor dat beleid begrijpelijk is.
  • Faciliteer burgerinitiatief en werk samen aan de opgaven.
  • Maak duurzaam gedrag logisch; zorg voor een geschikte omgeving en context.
  • Leer meer van de ervaringen met en de kennis van burgers.

Belangrijke conclusies zijn dat burgerbetrokkenheid er toe doet in alle fasen van de beleidscyclus, dat rekening dient te worden gehouden met diversiteit van burgers, en dat duurzaam gedrag gemakkelijker moet worden gemaakt. Zo zijn overheden verantwoordelijk voor het stimuleren en logisch maken van duurzaam handelen, bijvoorbeeld door het makkelijker en goedkoper te maken.

pbl-2023-betrokken-burgers-signalenrapport-4957_0